Her er der en lydafspiller

Men før du kan se den, skal du acceptere cookies fra vores lydleverandør.

Tað stutta av tí langa
Jenis av Rana vildi ikki atkvøða fyri Johan Dahl sum tingformanni, tí hann er limur í Frímúraralosjuni, sum Jenis av Rana kallar ein “paralell-kristindóm” við ritualum, har menn liggja í kistum. “Vit tosa ikki um ritualini hjá okkum. Tað gera vit fyri ikki at oyðileggja upplivilsi fyri tann, sum skal ígjøgnum ritualini”, sigur Johan Dahl sjálvur. 

 

 

Fer at biðja fyri Johan
Mánadagin 13. apríl bleiv Johan Dahl valdur til løgtingsformann. Meðan 32 tinglimir atkvøddu fyri, vildi Jenis av Rana ikki atkvøða fyri, at Johan Dahl fekk hendan sessin og atkvøddi blankt. 

Orsøkin: Johan Dahl er limur í Frímúraralosjuni. 

“Eg spurdi Johan 15 minuttir, áðrenn tað skuldi atkvøðast, um hann framvegis er limur. Tað segði hann, at hann er. So segði eg, at so kundi eg ikki annað enn at atkvøða í móti honum”, sigur Jenis av Rana. 

Jenis av Rana tók í hondina á Johan Dahl, tá ið hann var blivin tingformaður, men tað var ikki fyri at siga til lukku.

“Eg segði við hann “Eg fari at halda fram at biðja fyri tær””, sigur Jenis av Rana. 

 

Hevði Jenis vitað betur
“Hevði Jenis av Rana vitað, hvat Frímúrararnir eru, so rokni eg ikki við, at hann hevði atkvøtt soleiðis”, sigur Johan Dahl.

“At vera frímúrari er ikki øðrvísi enn at vera limur í Rotary ella Kiwanis. Tað er ein felagsskapur, har ein kemur saman um nakað, sum er gott, og er einki odiøst í tí”, sigur Johan Dahl. 

Johan Dahl sigur, at hann hevur verið limur í Donsku Frímúraralosjuni í 25 ár. Hann veit ikki, hvussu nógvir føroyingar eru limir, men at tað ikki eru nógvir (kanska 3–5), og er tí heldur eingin frímúraralosja í Føroyum. Sjálvur er hann á onkrum hendinga losjufundi, tá ið hann er í Danmark, men tað er einki fast. 

 

Danskir kongar limir
Sambært heimasíðuni hjá Donsku Frímúraralosjuni eru 92 losjur og umleið 8.000 frímúrarar í Danmark. 

Upprunin til losjuna er sambært losjuni sjálvari 24. juni 1717, tá ið fýra losjur í London komu saman at stovna eina stórlosju. Hendan losjan spreiddi seg á evropeiska meginlandinum og kom til Danmarkar í 1743. Losjan vaks nógv í Danmark í 18. og 19. øld, ikki minst í valdsmiklum umhvørvum, og vóru fleiri danskir kongar — Christian VIII, Fríðrikkur VII, Fríðrikkur VIII og Christian X  — frímúrarar. 

Stóri stoltleikin hjá Frímúrararunum í Danmark er ein stórur bygningur við meir enn 300 rúmum á Blegdamsvej á Eysturbrúgv, sum bleiv bygdur, tá ið sjálvur Christian X var tann ovasti, sonevndur stórmeistari, í losjuni. 

 

Krøv um kristna trúgv og butterfly
Tað eru bara menn, sum kunnu gerast frímúrarar, um so er, at aðrir frímúrarar viðmæla og góðtaka ein sum ein nýggjan lim — ella “bróður”, sum tað eisini verður kallað. 

Krøvini eru: at ein skal vera maður, vera minst 21 ár, vera doyptur, játta seg til kristnu trúnna og hava gott umdømi. Harumframt skal ein hava tveir “gubbar”, sum viðmæla ein og hjálpa einum at koma til sættis í losjuni. 

Sambært heimasíðuni kostar tað umleið 3.000 — 4.000 um árið at vera limur í Frímúrararunum, umframt at ein skal rinda fyri døgurðar í sambandi við losjufundir. Tá ið limir koma saman, skulu teir vera í jakkakjóla við svørtum vesti, í svørtum skóm, hvítari skjúrtu og butterfly. 

 

“Ikki loynilig losja, men losja við loyndarmálum”
Frímúrararnir hava mangan verið fyri hørðum atfinningum fyri at vera ein afturlatin felagsskapur við valdsmiklum monnum, sum koma saman um loynilig ritual.

“Losjan er ikki ein loyniligur felagsskapur, men ein felagsskapur við loyndarmálum. Vit greiða gjarna frá okkara endamálum, virksemi, virðum, søgu og vælgerandi arbeiði. Ritualini halda vit tó fyri okkum sjálvar fyri ikki at spilla stóru upplivingarnar fyri nýggjar og núverandi limir”, skrivar Danska Frímúraralosjan á sínari heimasíðu. 

 

 

Frímúrararnir hava eina skipan við 11 stigum, har limir kunna flyta seg upp frá einum stigi til tað næsta. Og ritualini, mangan í sambandi við upptøkur og flyting frá einum stigi til eitt annað, eru serliga umstrídd. 

Frímúrararnir brúka nógv kristin súmbol, og hetta er bæði blivið lagt undir at vera okkult og misnýtsla av hesum súmbolum. 

Tað er trupult at staðfesta við vissu, hvat fer fram á losjufundunum. Danskir fjølmiðlar sum Ekstrablaðið og Politiken hava skrivað greinar, har summir fyrrverandi limir hava greitt frá  innanhýsis ritualunum við frásagnum, sum minna um senur úr skaldssøguni Da Vinci Code við stearinljósum, skøltum og líkkistum. Men hinvegin vilja frímúrararnir sjálvir ikki viðmerkja, hvat fer fram á fundunum, tí tað skal alt vera loyniligt. 

 

 

“Skilnaður í millum okkum”
“Trupulleikin við Frímúrarunum er, at alt er so loyniligt. Teirra ovasti myndugleiki eru ikki landsins lógir, men teirra innanhýsis felagsskapur. Tí kundi eg heldur ikki atkvøða fyri, at ein frímúrari kann gerast tingformaður”, sigur Jenis av Rana.

“Tað er ikki fyri at skapa nakran skilnað millum meg og Johan Dahl. Vit báðir kennast sera væl. Tað hava vit gjørt líka síðan skúlaárið 1972–73, tí tá var eg vikarur, tá ið Johan gekk í skúla. Vit báðir hava prátað ómetaliga nógv saman gjøgnum árini, eisini um hetta. Johan veit, hví eg ikki kundi atkvøða fyri honum. Tað var tað sama, tá ið eg var landsstýrismaður, tí tá tók Johan Dahl seg úr samgonguni, tí hann kundi ikki góðtaka, at eg var landsstýrismaður. Men tað var rættiliga løgið, tí hann greiddi ongantíð rættiliga frá, hví hann ikki kundi góðtaka meg sum landsstýrismann. Men nú eri eg í somu støðu, at eg kann ikki atkvøða fyri honum sum tingformanni. Tað er annars einki ilt blóð millum okkum, men vit mugu bara staðfesta, at har er nakað, sum skilir okkum”.

Men ger tað ikki mun fyri teg at fyri at kunna vera frímúrari, skalt tú játta teg til kristnu trúnna? Er tað ikki nakað, sum passar væl til Jenis av Rana?

“Nei, als ikki. Eg havi ikki álit á nøkrum, sum kemur frá Frímúrararunum. Tað er ein paralell-kristindómur. Nakað, sum teir hava yvirtikið frá kristindóminum til síni egnu ritualir. Eg kann taka sum dømi hetta ritualið, sum teir hava, tá ið ein verður innvígaður í nøkur av teirra hægri stigum. Tá skal ein liggja í einari kistu, meðan tínir sokallaðu “brøður” ganga uppi yvir tær. Tað snýr seg altíð um tað fullkomiliga undirkastilsi hjá teimum yvir fyri hesum felagsskapinum”, sigur Jenis av Rana.

 

Jenis av Rana, formaður í Miðflokkinum, í forfólkaforhoyr hjá Frihedsbrevet.

At blíva eitt betri menniskja
Hetta er Johan Dahl tó als ikki samdur við. 

“Jenis kann gita alt tað, hann vil. Eg leggi einki í, hvat hann sigur. Tú kanst lesa á heimasíðuni hjá Frímúrararunum, hvørjum losjan arbeiðir við. Tað snýr seg um at vera í einum góðum felagsskapi, sum ger nakað gott fyri teg og fyri samfelagið. Losjan fæst við mentan og nógv vælgerandi arbeiði innan eitt nú skúlar og ellisheim. Tað snýr seg heilt einfalt um at blíva eitt betri menniskja”, sigur Johan Dahl, løgtingsformaður. 

Men hevur tú verið partur av hesum “litríku” ritualunum við kistum og øðrum, sum Jenis av Rana greiðir frá?

“Til hvørt stig, sum ein kemur í, er eitt ritual. Tað er einki okkult í tí. Tað er bara ritual, sum tú fert í gjøgnum í sambandi við eina lívsringrás”. 

Tú kundi eisini bara avsanna, at tú hevur verið partur av nøkrum líknandi rituali við kistum og øðrum?

“Nei, tað vil eg ikki. Vit tosa ikki um ritualini hjá okkum. Tað gera vit fyri ikki at oyðileggja upplivilsi fyri tann, sum skal ígjøgnum ritualini. Um eg sigi øllum akkurát, hvussu tað var hjá mær, so havi eg tikið nakað frá tí næsta, sum skal í gjøgnum tað sama. Jenis kann gita so galið, sum hann vil. Tað er upp til hansara fantasi, men tað tími eg ikki at viðmerkja. Jenis vil hava eina søgu, og tað skal hann sleppa at fáa. Tað tími eg ikki at spæla við í”, sigur Johan Dahl, løgtingsformaður.